Doç. Dr. Demet Genceli’nin “Dark Gastronomy in Times of Tribulation” isimli kitabı, Gourmand Awards 2023’te “Mutfak Tarihi” kategorisinde yayımlanmış dünyadaki en iyi ikinci kitap ödülüne layık görüldü.
İstanbul Kent Üniversitesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü’nde öğretim üyesi olarak görev yapan Doç. Dr. Demet Genceli’nin kitabı “Dark Gastronomy in Times of Tribulation ” Gastronomi Kitaplarının Oscar’ı olarak da bilinen ve yaklaşık 130 farklı kategoride 29 yıldır verilmekte olan Gourmand Awards 2023 yılı ödüllerinde “Culinary History (Mutfak Tarihi)” kategorisinde yayımlanmış dünyadaki en iyi ikinci kitap ödülünü kazandı.
Kitabının “Culinary History ” kategorisinde dünyanın en iyi ikinci kitabı seçilmesinden büyük mutluluk duyduğunu dile getiren Doç. Dr. Genceli kitabı “Dark Gastronomy in Times of Tribulation”ı şu sözlerle anlattı: Bu kitabı yazma düşüncesi, Viktor E. Frankl’in İnsanın Anlam Arayışı kitabını okurken zihnimin içinde ilk tohumlarını atmıştır. 2. Dünya Savaşı döneminde toplama kamplarında yaşayan esirlerin yedikleri, yiyemedikleri, hayatta kalmak ile onuruyla ölmek arasında kaldıkları gıda temelli ikilemler beni oldukça etkilemiştir. Bu tarihlerden biraz geriye gidildiğinde, Ekim Devrimi döneminde Rusya’dan kaçıp İstanbul başta olmak üzere Türkiye’deki çeşitli şehirlerde yaşamaya başlayan Rusların özlem duydukları kendi mutfak ve sunum kültürlerini, çeşitli restoranlar açarak Türk halkına tanıtmaları, gastronomik alışkanlıklarını aşılamaları ve zor bir dönemin gastronomi kapsamında kültürel bir kaynaşmaya dönüşmesi ise inanılmazdır.
Zaman içinde farklı zor dönemleri araştırmaya başlamamla insanlık tarihinin bu zor dönemlerde gastronomiyi ve yeme-içmeyi bazen hayata ve mucizelere tutunmak için manevi bir dal olarak gördüklerini, bazense gastronomik ögelerden gerçekten de bir ilaç olarak faydalandıklarını fark ettim. Hepimiz, dünyanın farklı ülkelerinde farklı öğretmenlerden benzer tarih derslerini aldık. Tarihteki yaşanmış olayları bazen empati kurarak, bazense sadece yılları ve kişilerin isimlerini ezberleyerek öğrendik. Oysaki tarihte yaşanmış olaylar sayesinde / ya da yüzünden bazen dünyanın farklı yerlerindeki insanlarla ortak bir kültürü bilmeden yaşatmaya devam ettik. Yemekleri benzer şekilde pişirip, benzer sunumlarla tükettik. Bunlara farklı isimler koyduk. İçerikleri kadar bu yemekleri kültürlerimize aşılayan da aynı zor zamanlardı aslında. Bunun üzerinde hiç durup düşünmedik. Kıtaları, ülkeleri, şehirleri, toplumları ve insanları birbirlerine en zor zamanlarda bile bağlamış olan unsurun gastronomi olabileceğini bilemedik.
Farklı cephelerde omuz omuza ya da karşı karşıya savaşan insanların bazen bir paket çikolata, bazense bir bardak bira ile mutlu olabildiklerini yazmıyordu lisedeki tarih kitapları. Küresel salgınlarda tüm dünyanın tek yürek halinde bazen bir gıda sayesinde hayatta kalabildiğini öğrenmedik öğretmenlerimizden. Biz sadece salgınların isimlerini bildik. Bir bölgede gerçekleşen bir doğa olayında yardım kolilerinde kendi kültürlerimize ait gıdalar da vardı halbuki. Belki sadece ilaç, battaniye gönderildiğini düşündük ama binlerce kilometre ötelerde travma yaşayan, ölümün kıyısından dönmüş insanlar bizim konserve gıdalarımızla yaşamaya devam ediyorlardı. Etiketini okuyamamalarına, içeriğini bilmemelerine rağmen o gıdalarla yaşıyorlardı.
Dünyadaki tüm toplumlar yüzyıllar boyunca çeşitli sıkıntılı dönemlerden geçmişlerdir. Yaşam koşulları, hayat standartları, ekonomik alım güçleri ve yeme-içme ritüelleri bazen bir savaş sebebiyle, bazen ekonomi temelli küresel darboğaz sebebiyle, bazen bir doğal afet ile bazen ise bir salgın hastalık sebebiyle sınanmıştır. İnsanlar bazen bazı gıdalara mecbur kalmışlardır. Öncelikleri değişmiş, düzenleri bozulmuş ve bazen çok yabancı oldukları ve hatta tanımadıkları yiyecekleri zor koşullarda hayatta kalabilmek uğruna yemek zorunda kalmışlardır. Zor zamanlar, insanlığı defalarca sınamıştır. Bazı olaylar dünya nüfusunun çoğunu etkilemiş, bazı olaylarda ise belli bölgelerdeki yaşayan topluluklar bazen tek bir sıkıntıdan çok yoğun şekilde etkilenmişlerdir.
Kitap, kronolojik sırayla 14. Yüzyılda yaşanmış Kara Veba salgını ile başlamakta ve 2004 yılında meydana gelen Hint Okyanusu Depremi ile son bulan 10 ayrı bölümü içermektedir.
GOURMAND AWARDS HAKKINDA
1995 yılından bu yana düzenlenen, 205 ülkenin katıldığı yemek kültürüne yönelik tek uluslararası yarışma olarak bilinen ve her yıl dünyanın en iyi kitaplarının seçildiği Gourmand Awards; gastronomi yazarları, şefleri, yemek kültürü uzmanları, öncü kurum, kuruluş ve yayıncıları bir araya getiren dünyanın en önemli gastronomi etkinliklerinden biri olarak biliniyor. Gastronomi Kitaplarının Oscar’ı olarak da bilinen, yaklaşık 130 farklı kategoride 29 yıldır verilmekte olan ve her yıl dünyanın farklı bir ülkesinde gerçekleşen uluslararası etkinlik bu yıl 27-29 Kasım tarihlerinde Riyad’da Suudi Bayram Yemekleri Festivali kapsamında düzenleniyor.
