Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC), Türkiye’nin son yıllarda zeytinyağı üretiminde kaydettiği güçlü artışla küresel pazarda öne çıkan ülkeler arasına girdiğini, ihracattaki artışın ise ülkenin rekabet gücünü pekiştirdiğini bildirdi.
Merkezi İspanya’da bulunan Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC), Türkiye’nin son yıllarda zeytinyağı üretiminde kaydettiği güçlü artışla küresel pazarda öne çıkan ülkeler arasına girdiğini, ihracattaki artışın ise ülkenin rekabet gücünü pekiştirdiğini bildirdi. IOC yetkililerince yapılan açıklamada, zeytinyağı fiyatlarının temelde arz ve talep tarafından belirlendiği, son hasat yıllarında kuraklık ve diğer iklim kaynaklı faktörlerin neden olduğu düşük üretim nedeniyle fiyatların yükseldiği ifade edildi. Üretimin son dönemde önemli ölçüde arttığına işaret edilen açıklamada, bunun arz kısıtlarını hafifletmeye yardımcı olduğu ve bu çerçevede 2026 yılında fiyatlarda bir miktar istikrar beklenmesinin makul olduğu vurgulandı.
Açıklamada, şu ifadelere yer verildi: “Arz toparlandıkça, talebin nispeten sabit kalması durumunda fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşması beklenir. Bununla birlikte, fiyatlar geçmişteki düşük seviyelere tamamen dönmeyebilir çünkü iklim değişkenliği, artan üretim maliyetleri, güçlü küresel talep ve jeopolitik gelişmeler gibi yapısal faktörler fiyatların geçmişe kıyasla bir miktar yüksek kalmasına neden olabilir. Özetle, üretimdeki iyileşme sayesinde 2026 yılında fiyatların dengelenmesi veya ılımlı hale gelmesi muhtemeldir. Ancak piyasa beklentileri, bir sonraki hasat yılının görünümüne bağlı olmaya devam edecektir.”
DOĞU AKDENİZ ÜLKELERİ ÜRETİMİNİ ARTIRDI
Uluslararası Zeytin Konseyi’nin yaptığı açıklamanın devamında şu bilgiler yer aldı: “Her piyasada olduğu gibi, arzda meydana gelen değişimler fiyatlar üzerinde yukarı veya aşağı yönlü baskı oluşturur. IOC, başlıca üretici ülkelerdeki gelişmeleri yakından izlemektedir. 2021-2022 hasat yılında küresel zeytinyağı tüketiminin 3 milyon 328 bin ton ile tarihsel bir zirveye ulaştı, ithalat da 1 milyon 177 bin ton ile rekor kırdı. 2022 yazındaki sıcak hava dalgasının Akdeniz bölgesindeki başlıca üretici ülkeleri ciddi etkiledi, İspanya’da yüzde 55, Fas’ta yüzde 44, Portekiz’de yüzde 39, İtalya’da yüzde 27, Tunus’ta yüzde 10 ve Cezayir’de yüzde 20 düşüş yaşandı. Buna karşılık Yunanistan’da yüzde 49 ve Türkiye’de yüzde 92 artış yaşandı, Doğu Akdeniz ülkeleri bu sıcak hava dalgasından etkilenmeyerek üretimlerini artırdı. Genel olarak 2022-2023 hasat yılında küresel zeytinyağı üretiminin yüzde 19 azalarak 2 milyon 760 bin tona düştü. 2023-2024 sezonunda üretim sınırlı kaldı. Bunun sonucunda, İspanya’nın Jaen bölgesinde natürel sızma zeytinyağı fiyatları hızla yükseldi ve Eylül 2023 ortasında 100 kilogram başına 842 avro ile zirveye ulaştı.”
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ PİYASAYI ETKİLİYOR
İklim kaynaklı aksaklıkların giderek daha kalıcı ve öngörülemez hale geldiğine dikkati çekilen açıklamada, şu ifadelere yer verildi: “Bunun sonucunda üretim dalgalanmalarının artması ve arzın yıldan yıla daha istikrarsız hale gelmesi beklenmektedir. Özellikle olumsuz hava koşullarının aynı anda birden fazla üretim bölgesini etkilemesi durumunda, tekrarlayan arz şoklarının görülme olasılığı artmaktadır. Bu duruma karşı üreticiler, sulama yatırımları, daha dayanıklı zeytin çeşitlerinin geliştirilmesi ve üretimin Portekiz gibi yeni bölgelere, hatta geleneksel olmayan alanlara yayılması gibi yöntemlerle uyum sağlamaya çalışmaktadır. Ancak bu uyum süreci zaman almakta ve kısa vadede riskleri tamamen ortadan kaldırmayabilir.”
Açıklamada, iklim değişikliğinin zeytinyağı piyasasında önemli bir yapısal faktör olmaya devam edeceği, bunun da önümüzdeki yıllarda daha yüksek dalgalanma ve dönemsel arz sıkıntılarına yol açabileceği belirtildi.
